Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (PGD) για δομικές χρωμοσωματικές ανωμαλίες

Η προεμφυτευτική γενετική διάγνωση για χρωμοσωματικές ανωμαλίες μπορεί να αφορά δυο κατηγορίες περιστατικών:

  • προεμφυτευτική γενετική διάγνωση για την ανίχνευση δομικών χρωμοσωματικών ανωμαλιών (χρωμοσωματικές αναδιατάξεις), όταν ένας γονέας είναι φορέας μιας χρωμοσωματικής αναδιάταξης
  • προεμφυτευτική γενετική διάγνωση για αριθμητικές χρωμοσωματικές ανωμαλίες (ανευπλοειδισμούς ) όλων των χρωμοσωμάτων

Σήμερα, και στις δυο παραπάνω κατηγορίες εφαρμόζουμε τη τεχνική arrayCGH (aCGH), που επιτρέπει τον ταυτόχρονο έλεγχο δομικών αλλά και αριθμητικών χρωμοσωματικών ανωμαλιών όλων των χρωμοσωμάτων. Επίσης, σε αντίθεση με την παλαιότερη τεχνική FISH (που δεν εφαρμόζεται πλέον), η νέα μέθοδος aCGH δεν απαιτεί προηγούμενη προετοιμασία και σχεδιασμό (όπως απαιτεί για παράδειγμα η προεμφυτευτική γενετική διάγνωση γονιδιακού νοσήματος).

Να σημειωθεί ότι για την προεμφυτευτική γενετική διάγνωση χρωμοσωματικών ανωμαλιών (δομικών και αριθμητικών) το Κέντρο μας, ακολουθώντας τις τελευταίες διεθνείς οδηγίες και πρακτικές, εφαρμόζει τον έλεγχο με aCGH και μόνο σε έμβρυα 5ης ημέρας (βλαστοκύστη), ολοκληρώνοντας τη διάγνωση σε 18-20 ώρες κι επιτρέποντας έτσι την εμβρυο-μεταφορά στον ίδιο κύκλο.

Τι είναι η Γενετική Ιατρική και γιατί σας αφορά

180122064631LxRjqFMc

Η Γενετική είναι η επιστήμη των γονιδίων, της κληρονομικότητας και της ποικιλομορφίας των οργανισμών. Οι άνθρωποι ξεκίνησαν να έχουν γνώση για τη γενετική από την προϊστορία εξημερώνοντας και αναπαράγοντας φυτά και ζώα. Στις μέρες μας η έρευνα για τη γενετική παρέχει τα απαραίτητα εργαλεία για την διερεύνηση της λειτουργίας ενός συγκεκριμένου γονιδίου. Η γενετική πληροφορία που περιέχεται στους οργανισμούς μεταφέρεται με τα χρωμοσώματα, όπου παρουσιάζεται με τη χημική μορφή συγκεκριμένων μορίων του DNA.

Είναι κοινώς γνωστόν ότι η εμφάνιση ενός ατόμου για παράδειγμα, το ύψος του, το χρώμα των μαλλιών του και του δέρματος του καθώς επίσης και το χρώμα των ματιών του, καθορίζεται από τα γονίδια. Οι διανοητικές ικανότητες και τα φυσικά του ταλέντα επηρεάζονται από την κληρονομικότητα. Πολλές ασθένειες καθορίζονται επίσης από τα γονίδια.

Κάθε ανθρώπινο σώμα έχει αρκετά τρισεκατομμύρια κυττάρων, τα βασικά ‘δομικά’ υλικά όλων των ζωντανών οργανισμών. Τα κύτταρα παρέχουν τη δομή στο σώμα. Μετατρέπουν τα θρεπτικά υλικά των τροφών σε ενέργεια και διεκπεραιώνουν διάφορες εξειδικευμένες λειτουργίες.

Τα περισσότερα κύτταρα έχουν πυρήνα, στον οποίο είναι αποθηκευμένες όλες οι απαραίτητες πληροφορίες για την ανάπτυξη και σωστή λειτουργία ενός οργανισμού. Τα στοιχεία πληροφοριών είναι ‘γραμμένα’ σε μια βιολογική δομή που ονομάζεται DNA, το οποίο είναι ίδιο σε κάθε κύτταρο. Εαν παρομοιάσουμε το DNA με μία μεγάλη πρόταση που παρέχει την ολοκληρωμένη περιγραφή ενός οργανισμού, τότε τα γονίδια είναι σαν ξεχωριστές λέξεις μέσα στην πρόταση. Κάθε γονίδιο εμπλέκεται σε μια ή περισσότερες λειτουργίες μέσα στον οργανισμό. Εάν αυτό κατά κάποιο τρόπο υπολειτουργεί, αλλοιωθεί ή καταστραφεί ολοκληρωτικά δεν θα μπορεί πλέον να διεκπεραιώσει σωστά τη λειτουργία του. Το σύνολο των γονιδίων σχηματίζει το γονιδίωμα.

To DNA μέσα στον πυρήνα σχηματίζει διακριτές δομές που ονομάζονται χρωμοσώματα. Στον άνθρωπο υπάρχουν 46 χρωμοσώματα σε κάθε κύτταρο που φέρει πυρήνα, τα οποία σχηματίζουν 23 ομόλογα ζεύγη. Είναι δηλαδή ανά δύο όμοια, με την έννοια ότι περιέχουν τα ίδια γονίδια στις ίδιες θέσεις (τα ανα δύο όμοια γονίδια, τα δύο αλληλόμορφα όπως λέμε, μπορεί, ωστόσο, να διαφέρουν κατά τι στην πληροφορία που περιέχουν).

Ένα από τα ζεύγη χρωμοσωμάτων είναι το ζεύγος των φυλετικών χρωμοσωμάτων, του Χ και του Υ χρωμοσώματος. Αυτά είναι τα μόνα των οποίων η κατανομή διαφέρει μεταξύ των φύλων: Ο άντρας έχει ένα Υ και ένα Χ (συμβολίζεται ΧΥ) ενώ η γυναίκα έχει δύο Χ χρωμοσώματα (ΧΧ). Τα υπόλοιπα χρωμοσώματα λέγονται αυτοσωμικά και είναι κοινά σε όλα τα κύτταρα του ανθρώπου. Καθένα από τα χρωμοσώματα περιέχει χιλιάδες γονίδια, τα οποία διακρίνονται ανάλογα σε αυτοσωμικά και φυλετικά.

Κάθε παιδί κληρονομεί το 50% των χρωμοσωμάτων και γονιδίων του από τον πατέρα του και το άλλο 50% από τη μητέρα του. Παίρνει, δηλαδή, ένα χρωμόσωμα από κάθε ζεύγος ομολόγων χρωμοσωμάτων από τον πατέρα του και ένα χρωμόσωμα από κάθε ζεύγος ομολόγων χρωμοσωμάτων από τη μητέρα του. Αν από τον πατέρα του, που συμβολίζεται ΧΥ, πάρει το Υ χρωμόσωμα θα είναι αγόρι, αν πάρει το Χ θα είναι κορίτσι. Από τη μητέρα του (ΧΧ) παίρνει πάντα ένα Χ χρωμόσωμα.

Η μετάλλαξη είναι μια αλλαγή σε ένα γονίδιο. Κάποιες φορές, κατά το διπλασιασμό του DNA, που προηγείται της διαίρεσης ενός κυττάρου σε δύο νέα κύτταρα, είναι δυνατόν να γίνουν λάθη. Έτσι, το DNA στο νέο κύτταρο δε θα είναι ακριβώς το ίδιο, ως όφειλε. Μια τέτοια αλλαγή από λάθος στην αντιγραφή του DNA λέγεται μετάλλαξη και μπορεί να μην έχει κανένα αποτέλεσμα, γιατί το DNA περιλαμβάνει και μεγάλα τμήματα που δεν είναι γονίδια. Αν όμως η μετάλλαξη γίνει μέσα σε ένα γονίδιο, η αλλοίωση της αλληλουχίας των βάσεων που προκύπτει είναι δυνατόν να αλλάξει ή και να καταστρέψει την πληροφορία για τη σύνθεση της πρωτεΐνης. Σε μια τέτοια περίπτωση, ανάλογα και με το πόσο σημαντική είναι η λειτουργία της πρωτεΐνης που δε δουλεύει πια σωστά, προκύπτουν οι γενετικές ασθένειες.

Υπάρχουν τρεις βασικοί τύποι διαταραχών που είναι αποτέλεσμα γενετικών μεταλλάξεων:

Οι χρωμοσωματικές ανωμαλίες

Οι χρωμοσωματικές ανωμαλίες αποτελούν μεταβολές είτε στην κατασκευή των χρωμοσωμάτων (δομικές) είτε στον αριθμό τους (αριθμητικές). Συμβαίνουν όταν ένα άτομο έχει ένα ή περισσότερα χρωμοσώματα που έχουν βλάβη (περίσσεια ή έλλειψη στο γενετικό υλικό του χρωμοσώματος). Η απουσία ενός μόνο χρωμοσώματος ονομάζεται μονοσωμία, ενώ η ύπαρξη ενός επιπλέον χρωμοσώματος ονομάζεται τρισωμία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι περιπτώσεις ανθρώπων με σύνδρομο Down, που έχουν ένα επιπλέον αντίγραφο του χρωμοσώματος 21, και φέρουν συνολικά 47 χρωμοσώματα.

Η παρατήρηση των χρωμοσωμάτων γίνεται κατά τη μετάφαση, το στάδιο του κυτταρικού κύκλου κατά το οποίο τα ζεύγη των χρωμοσωμάτων είναι ορατά στο μικροσκόπιο. Ο καρυότυπος είναι η φωτογραφική απεικόνιση των μεταφασικών χρωμοσωμάτων ενός οργανισμού, τοποθετημένων με σειρά από το μεγαλύτερο χρωμόσωμα προς το μικρότερο. Ο φυσιολογικός ανθρώπινος καρυότυπος περιλαμβάνει 46 χρωμοσώματα (23 ζεύγη). Με τον καρυότυπο μπορούν να διαπιστωθούν αριθμητικές και δομικές χρωμοσωμικές ανωμαλίες.

Μονογονιδιακά νοσήματα

Οι μονογονιδιακές ανωμαλίες είναι το αποτέλεσμα μιας αλλαγής (μετάλλαξης) σε ένα μόνο γονίδιο. Όλοι οι άνθρωποι έχουν δύο αντίγραφα (αλληλόμορφα) απο κάθε γονίδιο. Το ένα αλληλόμορφο προέρχεται απο τον πατέρα και το άλλο απο τη μητέρα. Ορισμένα μονογονιδιακά νοσήματα συνδέονται με μία μετάλλαξη του ενός μόνο αλληλόμορφου, όπως στην περίπτωση της νόσου Huntington, η οποία επηρεάζει τον μυϊκό συντονισμό και τις νοητικές λειτουργίες. Άλλα μονογονιδιακά νοσήματα εμφανίζονται μόνο όταν και τα δύο αλληλόμορφα έχουν υποστεί αλλαγές. Τα άτομα με μόνο ένα μεταλλαγμένο αλληλόμορφο δεν αναπτύσσουν τη νόσο, απλά φέρουν τη μετάλλαξη, όπως στην περίπτωση της κυστικής ίνωσης, μιας χρόνιας νόσου που προσβάλλει τους πνεύμονες και το πεπτικό σύστημα. Όταν μόνο ένα αλληλόμορφο αλλοιώνεται, τα άτομα δεν νοσούν, αλλά είναι φορείς της μετάλλαξης, γνωστοί και ως υγιείς φορείς. Οι φορείς σπάνια έχουν κάποιο σύμπτωμα της νόσου, αλλά εάν δύο φορείς κάνουν ένα παιδί μαζί, υπάρχει 25% πιθανότητα το παιδί να κληρονομήσει δύο μεταλλαγμένα αντίγραφα του γονιδίου και τότε πάσχει.

Genetics background. 3D render.

Πολυπαραγοντικά γενετικά νοσήματα

Τα πολυπαραγοντικά γενετικά νοσήματα είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης διαφόρων γονιδιακών αλλαγών (μεταλλάξεων) σε συνδυασμό με περιβαλλοντικούς παράγοντες και τον τρόπο διαβίωσης. Σ’αυτά τα γενετικά νοσήματα περιλαμβάνεται ο διαβήτης, οι περισσότεροι καρκίνοι, το άσθμα ή οι καρδιοπάθειες. Σε αντίθεση με τα μονογονιδιακά νοσήματα, στην περίπτωση αυτή εμπλέκονται πολλά γονίδια στην έναρξη και ανάπτυξη αυτού του είδους των νοσημάτων.

Ο γενετικός έλεγχος έχει πολλά οφέλη. Για ορισμένους ανθρώπους το να μπει ένα τέλος στην αβεβαιότητά τους είναι πολύ σημαντικό. Μια γενετική εξέταση μπορεί να βοηθήσει στη διάγνωση μιας γενετικής νόσου και να οδηγήσει στη θεραπεία (αν υπάρχει βέβαια) ή στη λήψη προληπτικών μέτρων (όταν αυτά είναι διαθέσιμα). Τα αποτελέσματα των γενετικών εξετάσεων μπορεί να παρέχουν χρήσιμες πληροφορίες για μελλοντικές κυήσεις. Επιπλέον, καθώς τα γενετικά νοσήματα είναι συνήθως κληρονομούμενα, οι πληροφορίες των δικών σας γενετικών χαρακτηριστικών μπορεί να είναι χρήσιμες και σε άλλα μέλη μια οικογένειας.

Η γενετική ανάλυση μπορεί να γίνει στα πλαίσια ελέγχου προδιάθεσης σε κάποιο γενετικό νόσημα. Για παράδειγμα, μία γυναίκα με βεβαρυμμένο οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού, μπορεί να ελεγχθεί για μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 και BRCA2, ώστε να προσδιορισθεί η πιθανότητα εκδήλωσης της νόσου αυτής. Στην κατηγορία αυτή των αναλύσεων ανήκει και ο προγεννητικός έλεγχος που μπορεί να γίνει κατά τη διάρκεια μίας κύησης, με σκοπό τον προσδιορισμό της πιθανότητας που έχει το έμβρυο να εμφανίσει κάποιο γενετικό νόσημα. Επιπλέον, η γενετική ανάλυση μπορεί να γίνει στα πλαίσια διάγνωσης ενός νοσήματος, προσδιορισμού ανταπόκρισης στη θεραπεία ή και πρόγνωσης της πορείας της νόσου.

Μία γενετική ανάλυση με θετικό αποτέλεσμα μπορεί εκ πρώτης όψεως να μας φανεί δυσοίωνη, αλλά στην πραγματικότητα μας προσφέρει σημαντικά οφέλη. Μας απαλλάσσει από την αβεβαιότητα και μας επιτρέπει την υπεύθυνη και ενημερωμένη λήψη αποφάσεων για συχνότερο και πιο σωστό προληπτικό έλεγχο, φαρμακευτική αγωγή και επεμβάσεις, καθώς και για την υιοθέτηση ενός πιο υγιεινού τρόπου ζωής. Επιπλέον, σε περιπτώσεις αυξημένου κινδύνου, η προγεννητική γενετική ανάλυση προσφέρει πολύ σημαντική πληροφορία όταν σχεδιάζουμε να αποκτήσουμε παιδιά. Από την άλλη πλευρά, μία αρνητική γενετική ανάλυση μας προσφέρει σημαντικό αίσθημα ανακούφισης και μειώνει την ανάγκη εντατικοποιημένης κλινικής παρακολούθησης σε άτομα οικογενειών υψηλού κινδύνου.

Υπάρχουν πάντα πολλές απορίες πριν αποφασίσει κάποιος να κάνει μια γενετική εξέταση, όπως τι πρέπει να γνωρίζει για τη νόσο που εξετάζεται, γιατί έχει κάποιος ή το παιδί του αυτή τη νόσο, αν κινδυνεύουν άλλα μέλη της οικογένειας του, που μπορεί να έχει περισσότερες πληροφορίες για τη νόσο γενικά. Τα ερωτήματα αυτά καλούμαστε να απαντήσουμε μέσα απο τη γενετική δίνοντας απλές κατευθύνσεις και λύνοντας τις περισσότερες απο τις συνήθεις απορίες.

Η απόφαση του να κάνει κάποιος μια γενετική εξέταση μπορεί να είναι πολύ δύσκολη. Καταρχάς είναι καθαρά προσωπική επιλογή. Ο καθένας είναι ελεύθερος να διαλέξει να θα ζητήσει να κάνει μια γενετική εξέταση ή όχι, και επίσης αν θέλει να πληροφορηθεί τα αποτελέσματα αυτής της εξέτασης ή όχι. Είναι λοιπόν πολύ σημαντικό να του παρέχουμε σαφή και ολοκληρωμένη πληροφόρηση, έτσι ώστε αφού λύσει τις τυχόν απορίες του να εξαλείψει κάθε σκιά αμφιβολίας πριν λάβει την οποιαδήποτε απόφαση θα επηρεάσει τη μελλοντική του ζωή.

Λόγω των πιθανών σοβαρών επιπτώσεων των γενετικών εξετάσεων τα άτομα που σκέφτονται να κάνουν γενετικές εξετάσεις, θα πρέπει να συμβουλεύονται ειδικά εκπαιδευμένους επαγγελματικές (γενετιστές). Κατά τη διαδικασία της γενετικής συμβουλευτικής λαμβάνεται υπόψη η κατάστασή του ατόμου και οι ανάγκες του, έτσι ώστε να του δωθεί η σωστή κατεύθυνση χωρίς να επηρεάσει ο γενετιστής ή να προσπαθήσει να επιβάλλει την άποψή του.

FAQ

161019103605xX296

Αυτός ο χώρος ανήκει σε εσάς. Εδώ μπορείτε να βρείτε απάντηση σε ερώτηση που θα επιθυμούσατε να θέσετε και να λάβετε μία απάντηση. Μπορείτε να βρείτε επίσης και μια σειρά από ερωτήσεις που προσεγγίζουν τη δική σας και δεν είχατε σκεφτεί να τη θέσετε εσείς. Το μόνο που μένει είναι να επιλέξετε τις ερωτήσεις που προσεγγίζουν πιο πολύ τις απορίες σας. Αν καμία δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες σας, τότε μπορείτε να θέσετε το ερώτημα σας από την εντολή επικοινωνία της κεντρικής σελίδας, όπου το ερώτημα σας θα αποθηκευθεί και θα απαντηθεί το συντομότερο δυνατόν.

Τα ερωτήματα αυτά έχουν έρθει μέσω του e-mail της InterGenetics, μέσω του ιατρείου της Κλινικής Γενετικής και γενικά από τον κόσμο που μας έχει προσεγγίσει όλα αυτά τα χρόνια. Με τον ίδιο τρόπο μπορείτε να θέσετε κι εσείς τα δικά σας.

Επίσης, αν και άλλοι χρήστες θέσουν μια σειρά από ερωτήματα και όλοι σχεδόν προσεγγίζουν το ίδιο θέμα, τότε κι αυτή η ερώτηση θα αναρτηθεί μαζί με την απάντηση. Έτσι αυτή η σελίδα θα λειτουργεί κατά κάποιο τρόπο διαδραστικά και θα σας χρησιμεύει κάθε φορά που θα πραγματοποιείτε είσοδο στην ιστοσελίδα μας.

Υπάρχουν βέβαια και ερωτήματα, τα οποία δεν είναι δυνατόν να απαντηθούν μέσα σε δύο σειρές είτε γιατί είναι πολύ σύνθετα, ή γιατί είναι πολύ προσωποποιημένα. Σε αυτές τις περιπτώσεις ένα κατ’ιδίαν ραντεβού με τον κλινικό γενετιστή, μπορεί να βοηθήσει και να σας καθοδηγήσει με μεγαλύτερη ακρίβεια και αμεσότητα.

Για δική σας βοήθεια, τα ερωτήματα που περιέχονται σε αυτή τη σελίδα είναι κατηγοριοποιημένα όπως και οι ενότητες που περιέχονται στην αρχική σελίδα. Αυτό είναι για δική σας διευκόλυνση και νομίζουμε ότι μ’αυτό τον τρόπο θα μπορεί και στο μέλλον να εμπλουτιστεί η κάθε ενότητα με περισσότερα ερωτήματα και απαντήσεις, τα δικά σας!!

1. Τι είναι ο προγεννητικός έλεγχος

Ο προγεννητικός έλεγχος περιλαμβάνει το σύνολο των εξετάσεων που χρησιμοποιούνται για τη διάγνωση κάποιας γενετικής ή μη, διαταραχής στο κυοφορούμενο έμβρυο. Μπορεί να επιβεβαιώσει με πολλή μεγάλη ακρίβεια ότι μια κύηση που βρίσκεται σε εξέλιξη δεν παρουσιάζει κάποια χρωμοσωματική ανωμαλία ή κάποια γονιδιακή βλάβη. Οι ενδείξεις που οδηγούν έναν γιατρό στο να προτείνει σε ένα ζευγάρι τον προγεννητικό έλεγχο είναι:

  • προχωρημένη αναπαραγωγική ηλικία της μητέρας
  • υπερηχογραφικά ευρήματα
  • η ύπαρξη χρωμοσωματικής αναδιάταξης σε έναν από τους δύο μελλοντικούς γονείς
  • ιστορικό γενετικής ανωμαλίας στην οικογένεια
  • η ύπαρξη ενός προηγούμενου παιδιού με κάποιο γενετικό σύνδρομο
  • ιστορικό αποβολών
  • θετικός προγεννητικός βιοχημικός έλεγχος για την ύπαρξη πιθανού προβλήματος μιας κύησης
  • συγγένεια εξ αίματος του ζευγαριού

Οι τεχνικές του προγεννητικού ελέγχου μπορεί να είναι επεμβατικές (invasive) ή μη επεμβατικές (non-invasive). Η κάθε μια από αυτές μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε δεδομένη στιγμή της κύησης και για συγκεκριμένους λόγους.

2. Πως γίνεται η αμνιοπαρακέντηση

Λίγες εβδομάδες μετά την έναρξη της κύησης σχηματίζεται μία δομή που ονομάζεται αμνιακός σάκος. Ο αμνιακός σάκος περιέχει το λεγόμενο αμνιακό υγρό που μέσα σ’ αυτόν αναπτύσσεται το έμβρυο. Κατά την αμνιοπαρακέντηση, με τη βοήθεια μιας λεπτής βελόνας και την καθοδήγηση υπερηχογραφήματος, λαμβάνεται αμνιακό υγρό από τον αμνιακό σάκο, στο οποίο υπάρχουν κύτταρα του εμβρύου. Τα κύτταρα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ανάλυση DNA και τη βιοχημική ανάλυση ορισμένων πρωτεϊνών και ενζύμων. Ύστερα από καλλιέργεια, τα εμβρυϊκά αυτά κύτταρα χρησιμοποιούνται για τη διάγνωση χρωμοσωματικών ανωμαλιών, με τη μελέτη του καρυοτύπου. Η αμνιοπαρακέντηση πραγματοποιείται από την 16η-20η εβδομάδα της κύησης και αποτελεί ασφαλή και αξιόπιστο τρόπο διάγνωσης των γενετικών ανωμαλιών.

3. Πως γίνεται η λήψη των χοριονικών λαχνών

Εναλλακτική επεμβατική μέθοδος είναι η λήψη χοριακών λαχνών. Η οξυγόνωση και η θρέψη του εμβρύου, ρυθμίζονται από ένα όργανο που ονομάζεται πλακούντας και μεσολαβεί μεταξύ του οργανισμού της μητέρας και του εμβρύου. Στο σχηματισμό του πλακούντα συμμετέχει μια μεμβράνη που αποτελείται από εμβρυϊκά κύτταρα και ονομάζεται χόριο. Το χόριο σχηματίζει ορισμένες χαρακτηριστικές προεκβολές που ονομάζονται χοριακές λάχνες. Κατά τη λήψη χοριακών λαχνών, τα εμβρυϊκά κύτταρα λαμβάνονται με τη βοήθεια ειδικής βελόνας από αυτές τις προεκβολές του χορίου. Το κύριο πλεονέκτημα της μεθόδου σε σχέση με την αμνιοπαρακέντηση είναι ότι τα αποτελέσματα εξάγονται σε προγενέστερο από την κύηση στάδιο, ελαττώνοντας την περίοδο αβεβαιότητας και επιτρέποντας τη διακοπή της κύησης, αν κριθεί απαραίτητο, στο πρώτο τρίμηνο. Με την τεχνική της λήψης των χοριονικών λαχνών δε γίνεται να προσδιοριστεί η α-εμβρυϊκή πρωτεΐνη του αμνιακού υγρού. Η λήψη χοριονικών λαχνών πραγματοποιείται από την 10η-12η εβδομάδα της κύησης.

4. Τι είναι ο καρυότυπος των χρωμοσωμάτων

Η μελέτη των χρωμοσωμάτων είναι δυνατή μόνο σε κύτταρα τα οποία διαιρούνται. Τα κύτταρα αυτά μπορεί να προέρχονται είτε από ιστούς που διαιρούνται φυσιολογικά είτε από κυτταρικές καλλιέργειες, όπου γίνεται in vitro επαγωγή της διαίρεσης με ουσίες που έχουν μιτογόνο δράση. Τα χρωμοσώματα μελετούνται στο στάδιο της μετάφασης, όπου εμφανίζουν το μεγαλύτερο βαθμό συσπείρωσης και είναι ευδιάκριτα. Επειδή σε ένα πληθυσμό διαιρούμενων κυττάρων το ποσοστό αυτών που βρίσκονται στη μετάφαση είναι μικρό, χρησιμοποιούνται ουσίες οι οποίες σταματούν την κυτταρική διαίρεση στη φάση αυτή. Στη συνέχεια τα κύτταρα επωάζονται σε υποτονικό διάλυμα, ώστε να σπάσει η κυτταρική τους μεμβράνη, και τα χρωμοσώματα τους απλώνονται σε αντικειμενοφόρο πλάκα. Τέλος, χρωματίζονται με ειδικές χρωστικές ουσίες και παρατηρούνται στο μικροσκόπιο. Κάθε φυσιολογικό μεταφασικό χρωμόσωμα αποτελείται από δύο αδελφές χρωματίδες, οι οποίες συγκρατούνται στο κεντρομερίδιο. Το κεντρομερίδιο «διαιρεί» κάθε χρωματίδα σε δύο βραχίονες, ένα μεγάλο και ένα μικρό. Τα μεταφασικά χρωμοσώματα ενός κυττάρου διαφέρουν μεταξύ τους ως προς το μέγεθος και ως προς τη θέση του κεντρομεριδίου. Η θέση του κεντρομεριδίου καθορίζει το σχήμα του χρωμοσώματος. Όταν το κεντρομερίδιο βρίσκεται περίπου στο μέσον του χρωμοσώματος, το χρωμόσωμα αυτό ονομάζεται μετακεντρικό (π.χ. στον άνθρωπο το χρωμόσωμα 1). Όταν το κεντρομερίδιο βρίσκεται κοντά στο άκρο, το χρωμόσωμα ονομάζεται ακροκεντρικό (π.χ. το χρωμόσωμα 13). Τέλος, όταν το κεντρομερίδιο βρίσκεται σε ενδιάμεση θέση, το χρωμόσωμα λέγεται υπομετακεντρικό (π.χ. το χρωμόσωμα 4).

Καρυότυπος είναι η φωτογραφική απεικόνιση των μεταφασικών χρωμοσωμάτων ενός οργανισμού, τοποθετημένων με σειρά από το μεγαλύτερο χρωμόσωμα προς το μικρότερο. Ο αριθμός και η μορφολογία των χρωμοσωμάτων είναι ιδιαίτερο χαρακτηριστικό κάθε είδους. Στον άνθρωπο τα φυσιολογικά αρσενικά και θηλυκά άτομα έχουν στον πυρήνα των σωματικών τους κυττάρων 23 ζεύγη χρωμοσωμάτων. Το ένα χρωμόσωμα κάθε ζεύγους είναι πατρικής και το άλλο μητρικής προέλευσης και ελέγχουν τις ίδιες ιδιότητες. Από τα 23 ζεύγη τα 22 είναι μορφολογικά ίδια στα αρσενικά και στα θηλυκά άτομα και ονομάζονται αυτοσωμικά χρωμοσώματα. Το 23ο ζεύγος στα θηλυκά άτομα αποτελείται από δύο Χ χρωμοσώματα, ενώ στα αρσενικά από ένα Χ και ένα Υ χρωμόσωμα. Το Υ χρωμόσωμα είναι μικρότερο σε μέγεθος από το Χ. Τα χρωμοσώματα αυτά ονομάζονται φυλετικά και καθορίζουν το φύλο. Στον άνθρωπο η παρουσία του Υ χρωμοσώματος καθορίζει το αρσενικό άτομο, ενώ η απουσία του το θηλυκό άτομο. Έτσι, ένα φυσιολογικό αρσενικό άτομο έχει 44 αυτοσωμικά χρωμοσώματα και ένα ζεύγος ΧΥ, ενώ ένα φυσιολογικό θηλυκό 44 αυτοσωμικά και ένα ζεύγος ΧΧ.

Ποιες πληροφορίες μπορούμε να πάρουμε από ένα καρυότυπο; Πολλές γενετικές ασθένειες οφείλονται σε ανωμαλίες των χρωμοσωμάτων που είναι ορατές σε έναν καρυότυπο. Στα άτομα λοιπόν που πάσχουν από κάποια γενετική ασθένεια, η μελέτη του καρυοτύπου τους μπορεί να οδηγήσει στη διάγνωση της νόσου. Επιπλέον, καθώς σήμερα είναι δυνατό με τις κατάλληλες διαδικασίες να μελετηθεί ο καρυότυπος ενός εμβρύου, καθίσταται δυνατή η προγεννητική διάγνωση γενετικών ασθενειών και φυσικά να διαπιστωθεί και το φύλο του εμβρύου.

5. Τι είναι οι χρωμοσωματικές ανωμαλίες

Οι χρωμοσωματικές ανωμαλίες αποτελούν μεταβολές είτε στην κατασκευή των χρωμοσωμάτων (δομικές) είτε στον αριθμό τους (αριθμητικές). Οι χρωμοσωματικές ανωμαλίες είναι αποτέλεσμα λαθών στην μειωτική διαίρεση

Αν κατά τη διάρκεια της μειωτικής διαίρεσης δεν πραγματοποιηθεί φυσιολογικά ο διαχωρισμός των ομόλογων χρωμοσωμάτων ή των αδελφών χρωματίδων, μη-διαχωρισμός, τότε δημιουργούνται γαμέτες με αριθμό χρωμοσωμάτων μεγαλύτερο ή μικρότερο του φυσιολογικού. Τα άτομα που προκύπτουν έχουν περίσσεια ή έλλειψη μικρού αριθμού χρωμοσωμάτων και ονομάζονται ανευπλοειδή. Η απουσία ενός μόνο χρωμοσώματος ονομάζεται μονοσωμία, ενώ η ύπαρξη ενός επιπλέον τρισωμία. Η μονοσωμία είναι συνήθως θανατηφόρα για τον οργανισμό, διότι τα χρωμοσώματα με τα γονίδια που περιέχουν, με εξαίρεση τα φυλετικά, πρέπει να υπάρχουν σε δύο αντίγραφα, για να εξασφαλιστεί η σωστή ανάπτυξη του ζυγωτού. Οι αριθμητικές χρωμοσωματικές ανωμαλίες μπορούν να δημιουργηθούν και στα αυτοσωματικά και στα φυλετικά χρωμοσώματα.

6. Τι είναι το Σύνδρομο Down

Το σύνδρομο Down (τρισωμία 21) είναι η πιο κοινή αριθμητική ανωμαλία. Τα άτομα με σύνδρομο Down εμφανίζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξη, χαρακτηριστικές δυσμορφίες στο πρόσωπο και διανοητική καθυστέρηση. Στον καρυότυπο των ατόμων που πάσχουν, σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις, εμφανίζεται ένα επιπλέον χρωμόσωμα 21. Αυτό είναι αποτέλεσμα του μη διαχωρισμού των χρωμοσωμάτων του 21ου ζεύγους κατά το σχηματισμό των γαμετών στη μείωση. Μ’ αυτό τον τρόπο δημιουργείται ωάριο, και σε σχετικά λιγότερες περιπτώσεις σπερματοζωάριο, με δύο χρωμοσώματα 21. Γονιμοποίηση του γαμέτη που έχει το επιπλέον χρωμόσωμα 21 με ένα φυσιολογικό θα δημιουργήσει ζυγωτό με τρισωμία 21.

7. Τι είναι η τεχνική PCR

Η τεχνική PCR (Polymerase Chain Reaction),που στα ελληνικά λέγεται αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης, χρησιμοποιείται σαν βασική τεχνική για πολλά διαφορετικά τεστ μοριακής γενετικής. Στόχος της τεχνικής αυτής είναι να πολλαπλασιάσει την ποσότητα του DNA από μια ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΠΕΡΙΟΧΗ (π.χ. ενός μόνο γονιδίου) έτσι ώστε να μπορούμε να τη μελετήσουμε παραπέρα. Για παράδειγμα, αν θέλουμε να ανιχνεύσουμε πιθανές βλάβες στο γονίδιο της αιμοσφαιρίνης, χρησιμοποιούμε την τεχνική αυτή για να πολλαπλασιάσουμε (περισσότερο από 1 δις φορές) την περιοχή του DNA που περιλαμβάνει το γονίδιο αυτό και που αποτελεί ένα απειροελάχιστο κομμάτι του συνολικού μας DNA.

Σημαντική βοήθεια για την εφαρμογή της τεχνικής PCR, είναι να γνωρίζουμε τη σειρά των νουκλεοτιδίων που βρίσκονται στα άκρα του τμήματος DNA που θέλουμε να πολλαπλασιάσουμε. Η αντίδραση PCR καταλύεται από ένα ειδικό ένζυμο, την Taq πολυμεράση. Σε συνδυασμό με τα κατάλληλα αντιδραστήρια η Taq πολυμεράση συνθέτει στο δοκιμαστικό σωλήνα αντίγραφα της περιοχής που επιθυμούμε με διαδοχικούς κύκλους. Οι κύκλοι επαναλαμβάνονται 20-30 φορές μέχρις ότου η αλληλουχία-στόχος να αντιγραφεί πολλές φορές. Η μέθοδος αυτή είναι εξαιρετικά ευαίσθητη. Επιτρέπει τη γρήγορη ανάλυση ειδικών περιοχών DNA που βρίσκονται σε απειροελάχιστη ποσότητα.

  1. Ο σύζυγος μου πάσχει εκ γενετής από νευροαισθητήρια βαρηκοΐα αγνώστου αιτιολογίας. Περιμένουμε το πρώτο μας παιδί (βρίσκομαι στην 11η εβδομάδα της κύησης) και θα ήθελα να ξέρω ποιες εξετάσεις γενετικού ελέγχου μας προτείνετε.
  2. Θα ήθελα τη συμβουλή σας σχετικά με το σύνδρομο Marfan και την πιθανότητα μεταβίβασης του μέσω γονιδίου σε απογόνους.
  3. Θα ήθελα να με ενημερώσετε σχετικά για το σύνδρομο Marfan και αν υπάρχουν συγκεκριμένες εξετάσεις διάγνωσης του συνδρόμου. Είμαι 29 ετών και διαθέτω πολλά χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου συνδρόμου (τρία επεισόδια αυτόματου πνευμοθώρακα, σκολίωση, μυωπία, χαρακτηριστικό αντίχειρα κλπ).
  4. Έχουμε ένα κοριτσάκι με συγγενή υπερπλασία επινεφριδίων, είναι 2 ετών και θέλουμε να μάθουμε αν υπάρχει θεραπεία με βλαστοκύτταρα.
  5. Θα ήθελα να ρωτήσω αν υπάρχει δυνατότητα κάποιος που έχει σύνδρομο Marfan να αποφύγει 100% την απόκτηση απογόνων με αυτό το σύνδρομο. Με την απόκτηση παιδιών με φυσικό τρόπο γνωρίζω ότι οι πιθανότητες είναι 50%. Τέλος αν είναι δυνατόν να αποφευχθεί κάτι τέτοιο.
  6. Παρακαλώ θα ήθελα να μάθω αν στο κέντρο σας γίνεται η ανίχνευση του γονιδίου FOXP3 και μεταλλάξεων, που σχετίζονται με το σύνδρομο IPEX.
  7. Γίνεται γενετικός έλεγχος για γλαύκωμα και συγκεκριμένα η εξέταση στο εξόνιο 3;
  8. Πάσχω από οζώδη σκλήρυνση. Το πιο βασικό πρόβλημα είναι οι πολλαπλές κύστες και τα αγγειολιπώματα στους νεφρούς και ένα αγγειο-ινωμα στο πρόσωπο. Επίσης αν και έχω κάνει μαγνητική αγγειογραφία, οι ακτινολόγοι μου είπαν ότι δεν βρήκαν ευρήματα. Δεν είμαι παντρεμένος αλλά θα ήθελα να ρωτήσω αν το παιδί μου θα έχει πιθανότητα πάνω από 50% να έχει πιο βαριά μορφή της νόσου από τη δική μου;
  9. Είμαι 32 ετών και θα ήθελα να μάθω, επειδή πάσχω από νευροαισθητήρια βαρηκοϊα από 5 ετών, λόγω κληρονομικότητας, εάν μπορεί να πραγματοποιηθεί σε μελλοντική εγκυμοσύνη μου μοριακός έλεγχος του γονιδίου της κονεξίνης 26, που ευθύνεται για τη μετάλλαξη, στο έμβρυο που θα κυοφορώ, ώστε να μάθω εάν θα φέρει το γονίδιο μου.

Καθ’έξιν αποβολές

  1. Έχω στο ιστορικό μου 3 καθ’εξιν αποβολές με μια επιβεβαιωμένη τρισωμίας για σύνδρομο Down. Ο γυναικολόγος μου, μου σύστησε να κάνω περαιτέρω έλεγχο. Υπάρχει συγκεκριμένη λίστα εξετάσεων για την περίπτωση μου ή θα πρέπει ο γιατρός μου να μου δώσει παραπεμπτικό για γενετικές εξετάσεις για επαναλαμβανόμενες αποβολές;
  2. Πριν 20 ημέρες είχα μια παλίνδρομη κύηση και θα ήθελα να κάνω με το σύζυγο μου την εξέταση του καρυοτύπου ζεύγους, ποια η διαδικασία της εξέτασης και αν πρέπει να περάσει συγκεκριμένος χρόνος μετά την απόξεση;
  3. Ενδιαφέρομαι για εξετάσεις καρυοτύπου του συζύγου μου και δικές μου, μετά από παλίνδρομη δίδυμη κύηση και έναν ενδομήτριο θάνατο εμβρύου στην 16η εβδομάδα με πιθανή χρωμοσωματική ανωμαλία και ύγρωμα. Μήπως θα πρέπει να προβούμε και σε περαιτέρω εξετάσεις, αν ναι σε ποιες;

  1. Σε περίπτωση που έχουμε να κάνουμε ένα τεστ DNA για αναγνώριση πατρότητας με μητέρα ελληνίδα και παιδί στην Ελλάδα και πιθανό πατέρα γάλλο υπήκοο και κάτοικο Γαλλίας κι εφόσον συμφωνούν όλοι να γίνει το τεστ, πως γίνεται η διαδικασία; Πρέπει όλοι να είναι παρόντες σε ένα εργαστήριο, σε μία χώρα για τη λήψη του αίματος ή υπάρχει τρόπος να γίνουν τα τεστ χωριστά στην κάθε χώρα και πως;
  2. Παρακαλώ ενημερώστε με για τη διεξαγωγή ενός τεστ πατρότητας που θέλω να κάνω, τι χρειάζεται και σε πόσο χρόνο βγαίνει το αποτέλεσμα. Επίσης πληροφορήστε με για το αν η απάντηση θα είναι νόμιμη, έτσι ώστε να μην προσβληθεί δικαστικά η πατρότητα. Πρόκειται για τον κουνιάδο μου, τη σύντροφο του και ένα αγοράκι 6 ετών.
  3. Είμαι σε διάσταση και έχω μια κόρη 6 μηνών. Ο εν διαστάσει σύζυγος μου έκανε προσβολή πατρότητας και το δικαστήριο όρισε τη δίκη για το Μάρτιο. Παρακαλώ να με βοηθήσετε αν μπορείτε να αναλάβετε το τεστ πατρότητας και πόσο έγκυρο μπορεί να είναι.

  1. Ενδιαφέρομαι να μάθω κάποια πράγματα σχετικά με τη νόσο Huntington. Έχω χάσει τον πατέρα μου πριν 13 χρόνια από τη συγκεκριμένη νόσο και έχει κάποια χρόνια που και η μεγαλύτερη αδελφή μου έχει παρουσιάσει τα συμπτώματα της νόσου αυτής, που όσο περνάει ο καιρός όλο και χειροτερεύουν και γίνονται πιο έντονα.
  2. Είμαι 39 ετών και παλαιότερα είχε διαγνωστεί ότι πάσχω από τη νόσο Charcot-Marie-Tooth. Ωστόσο τα έγγραφα που έχω στη διάθεσή μου δεν επαρκούν ώστε να μου δώσουν μια πλήρη εικόνα της πάθησής μου. Καθώς είμαι καθηλωμένη σε αναπηρικό αμαξίδιο, μου είναι εξαιρετικά δύσκολο να σας επισκεφτώ ώστε να επιτύχετε μια πλήρη διαφορική διάγνωση. Συγκεκριμένα με απασχολεί το ερώτημα της πιθανότητας κληρονομικής μετάδοσης της νόσου για λόγους οικογενειακού προγραμματισμού.
  3. Θα ήθελα να μου δώσετε πληροφορίες για την εξέταση της μυϊκής δυστροφίας σε παιδί 3 ετών. Δεν υπάρχει κληρονομικότητα και θέλουμε να αποκλείσουμε όμως ότι υπάρχει αυτή η πιθανότητα. Δώστε μου τις πληροφορίες που χρειάζονται για την εξέταση.
  4. Είμαι 32 ετών. Ο αδελφός μου γεννήθηκε το 1973 και πάσχει από τη νόσο Duchenne. Ο ίδιος απεβίωσε το 1992 από αναπνευστική ανεπάρκεια. Δεν έχω άλλα αδέλφια. Η μητέρα μου έχει έναν αδελφό και μια αδελφή, η οποία έχει δύο υγιή άρρενα τέκνα. Η γιαγιά μου (μητέρα της μητέρας μου) είχε τρείς υγιείς άρρενες αδελφούς. Η περίπτωση του αδελφού μου ήταν η μοναδική στην οικογένεια. Μπορείτε να με κατευθύνετε για το αν πρέπει να κάνω γενετική εξέταση για την ίδια νόσο και αν τα παιδιά μου θα έχουν πρόβλημα;

  1. Θα ήθελα να σας ρωτήσω αν στο κέντρο σας πραγματοποιείται γενετικές εξετάσεις για ψυχικές ασθένειες, επίσης αν κάποιος στην οικογένεια του είχε άτομα που απεβίωσαν από οξεία ψύχωση, πως μπορεί να ανακαλύψει αν έχει κληρονομήσει αυτά τα γονίδια;
  2. Η κόρη μας 3,5 ετών, παρουσιάζει υπερτροφία από 2 εβδομάδων (στο αριστερό πόδι, στο δεξί χέρι και στη γλώσσα). Αυτά δεν ξεπρήζονται και μένουν μόνιμα. Οι μέχρι τώρα εξετάσεις είναι όλες καθαρές. Θα θέλαμε να μας δείτε για να μπορέσουμε να βρούμε από πού προήλθε το πρόβλημα, τι είναι τελικά αυτό που έχει και τι πρέπει να περιμένουμε στο μέλλον.
  3. Θα ήθελα να με πληροφορήσετε σχετικά με το αν εντοπίζονται με γενετικό τεστ η κατάθλιψη και το σύνδρομο Williams. Επειδή ο αδελφός μου έχει μανιοκατάθλιψη και η αδελφή μου αντίστοιχα το σύνδρομο Williams, θα ήθελα να ξέρω αν τα έχω και εγώ σε λανθάνουσα κατάσταση. Μπορούν μελλοντικά τα παιδιά μου να εμφανίσουν κάποια από τις δύο ασθένειες;
  4. Ο γιος του αδελφού μου έχασε το ένα μάτι του από την ασθένεια Fevr, οικογενή εξιδρωματική υαλομφιβληστριοπάθεια και θα ήθελα να μάθω αν πρέπει να κάνω και εγώ κάποιες γενετικές εξετάσεις για να αποκλείσω το ενδεχόμενο ίδιας πάθησης στο δικό μου παιδί και σε κάποιο άλλο που προγραμματίζω να κάνω.
  5. Πιθανότητα κληρονομικότητας (ψυχωτικής συνδρομής-σχιζοφρένειας) από τη μητέρα μου στα πιθανά μελλοντικά εγγόνια της. Είμαι 35 ετών και η σύζυγος μου είναι 32 ετών.
  6. Είμαι 29 ετών και με την κοπέλα μου έχουμε συγγένεια 5ου βαθμού (δεύτερα ξαδέλφια) και επειδή υπάρχουν αντιδράσεις από το οικογενειακό μας περιβάλλον θα θέλαμε να κάνουμε όποιες εξετάσεις είναι κατάλληλες στην περίπτωση μας, σχετικά με το αν έχουμε πρόβλημα στο μέλλον όταν αποφασίσουμε να κάνουμε ένα παιδί και όσες άλλες κρίνετε εσείς ότι είναι απαραίτητες.
  7. Θα ήθελα παρακαλώ να με ενημερώσετε για το αν υπάρχει εξέταση που να μπορεί να διαγνώσει αν ένα μελλοντικό παιδί θα έχει την πιθανότητα να εμφανίσει ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, αφού πάσχει ο ένας εκ των δύο γονέων, και αν η πάθηση είναι κληρονομική.

ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΜΟΡΙΑΚΟΣ ΚΑΡΥΟΤΥΠΟΣ

Επιλογή 1: Με την ανίχνευση νευρογενετικών νοσημάτων

Η μέθοδος, που ονομάζεται και συγκριτικός γενωμικός υβριδισμός σε μικροσυστοιχίες (arrayCGH – aCGH), επιτρέπει τη μικρο-ανάλυση του ανθρώπινου γονιδιώματος σε 100-1000 φορές μεγαλύτερη λεπτομέρεια σε σχέση με τον κλασσικό καρυότυπο.

Αποκαλύπτει ανωμαλίες που καταρχήν θα έβρισκε η κλασσική καρυοτύπηση (π.χ. τρισωμία 21, κ.α.), αλλά και πάμπολες υπο-μικροσκοπικές ανωμαλίες, που αφορούν μικρές περιοχές χρωμοσωμάτων που λείπουν (ελλείψεις) ή που έχουν διπλασιαστεί (διπλασιασμοί). Οι ανωμαλίες αυτές σχετίζονται με μεγάλο αριθμό γενετικών νοσημάτων και συνδρόμων (περίπου 120 σύνδρομα), που εκδηλώνονται με διάφορες ανωμαλίες διάπλασης ή/και διανοητική/ψυχοκινητική καθυστέρηση και που θα είχαν παραμείνει αδιάγνωστα με τον κλασσικό καρυότυπο.

Στο βαθμό που η εξέταση αυτή ανιχνεύει σύνδρομα και άλλες γενετικές ανωμαλίες που εμφανίζονται ξαφνικά σε μια κατά τ’ άλλα φυσιολογική κύηση και χωρίς συνήθως να υπάρχει προηγούμενο ιστορικό ή υπερηχογραφικά ευρήματα, η εφαρμογή της μπορεί να γίνει σε όλα τα δείγματα που απαιτούν προγεννητικό χρωμοσωματικό έλεγχο.

Για τους παραπάνω λόγους, η εξέταση αντικαθιστά διεθνώς τον κλασσικό καρυότυπο, αφού αποδεδειγμένα είναι σε θέση να διαγνώσει όλες τις παθολογικές χρωμοσωματικές ανωμαλίες, αλλά και τους χρωμοσωματικούς μωσαϊκισμούς. Σε επιλεγμένα περιστατικά κι όταν αυτό κρίνεται αναγκαίο, η εξέταση συμπληρώνεται και με κλασσικό καρυότυπο.

Σήμερα, το ποσοστό παθολογικών εμβρύων που αποκαλύπτεται με την εξέταση αυτή είναι περίπου 3/100 (~ 1 στα 30) των δειγμάτων που εξετάζονται (διπλάσια σε σχέση με τον κλασσικό καρυότυπο). Επιπλέον, η εφαρμογή της εξέτασης δεν απαιτεί τη χρονοβόρα καλλιέργεια του αμνιακού υγρού ή του δείγματος τροφοβλάστης (CVS), με συνέπεια ο έλεγχος να ολοκληρώνεται σε 4-5 μέρες, ενώ απαιτείται πολύ λιγότερη ποσότητα δείγματος, για παράδειγμα 5-8 ml αμνιακού υγρού.

Από το 2013 και σε διεθνή πρωτοπορία, η InterGenetics σε όλες τις εξετάσεις του προγεννητικού χρωμοσωματικού ελέγχου, τόσο του κλασσικού, όσο και του προγεννητικού μοριακού καρυοτύπου (σε κύτταρα αμνιακού υγρού ή χοριονικών λαχνών), έχει προσθέσει ένα ειδικό πακέτο ελέγχου-screening νευρογενετικών νοσημάτων, που περιλαμβάνει τη διάγνωση του συνδρόμου εύθραυστου Χ (FRAXA) μόνο για άρρενα έμβρυα, καθώς και της νωτιαίας μυϊκής ατροφίας (Spinal Muscular Atrophy-SMA).

Να σημειωθεί ότι σήμερα, η εφαρμογή του προγεννητικού μοριακού καρυοτύπου αντικαθιστά πλέον κι έχει διαδεχθεί τον διευρυμένο προγεννητικό έλεγχο – EPP, αφού προσφέρει πολλαπλάσια πλεονεκτήματα.

Επιλογή 2: Χωρίς την ανίχνευση των νευρογενετικών νοσημάτων

Η μέθοδος, που ονομάζεται και συγκριτικός γενωμικός υβριδισμός σε μικροσυστοιχίες (arrayCGH – aCGH), επιτρέπει τη μικρο-ανάλυση του ανθρώπινου γονιδιώματος σε 100-1000 φορές μεγαλύτερη λεπτομέρεια σε σχέση με τον κλασσικό καρυότυπο.

Αποκαλύπτει ανωμαλίες που καταρχήν θα έβρισκε η κλασσική καρυοτύπηση (π.χ. τρισωμία 21, κ.α.), αλλά και πάμπολες υπο-μικροσκοπικές ανωμαλίες, που αφορούν μικρές περιοχές χρωμοσωμάτων που λείπουν (ελλείψεις) ή που έχουν διπλασιαστεί (διπλασιασμοί). Οι ανωμαλίες αυτές σχετίζονται με μεγάλο αριθμό γενετικών νοσημάτων και συνδρόμων (περίπου 120 σύνδρομα), που εκδηλώνονται με διάφορες ανωμαλίες διάπλασης ή/και διανοητική/ψυχοκινητική καθυστέρηση και που θα είχαν παραμείνει αδιάγνωστα με τον κλασσικό καρυότυπο.

Στο βαθμό που η εξέταση αυτή ανιχνεύει σύνδρομα και άλλες γενετικές ανωμαλίες που εμφανίζονται ξαφνικά σε μια κατά τ’ άλλα φυσιολογική κύηση και χωρίς συνήθως να υπάρχει προηγούμενο ιστορικό ή υπερηχογραφικά ευρήματα, η εφαρμογή της μπορεί να γίνει σε όλα τα δείγματα που απαιτούν προγεννητικό χρωμοσωματικό έλεγχο.

Για τους παραπάνω λόγους, η εξέταση αντικαθιστά διεθνώς τον κλασσικό καρυότυπο, αφού αποδεδειγμένα είναι σε θέση να διαγνώσει όλες τις παθολογικές χρωμοσωματικές ανωμαλίες, αλλά και τους χρωμοσωματικούς μωσαϊκισμούς. Σε επιλεγμένα περιστατικά κι όταν αυτό κρίνεται αναγκαίο, η εξέταση συμπληρώνεται και με κλασσικό καρυότυπο.

Σήμερα, το ποσοστό παθολογικών εμβρύων που αποκαλύπτεται με την εξέταση αυτή είναι περίπου 3/100 (~ 1 στα 30) των δειγμάτων που εξετάζονται (διπλάσια σε σχέση με τον κλασσικό καρυότυπο). Επιπλέον, η εφαρμογή της εξέτασης δεν απαιτεί τη χρονοβόρα καλλιέργεια του αμνιακού υγρού ή του δείγματος τροφοβλάστης (CVS), με συνέπεια ο έλεγχος να ολοκληρώνεται σε 4-5 μέρες, ενώ απαιτείται πολύ λιγότερη ποσότητα δείγματος, για παράδειγμα 5-8 ml αμνιακού υγρού.

Να σημειωθεί ότι σήμερα, η εφαρμογή του προγεννητικού μοριακού καρυοτύπου αντικαθιστά πλέον κι έχει διαδεχθεί τον διευρυμένο προγεννητικό έλεγχο – EPP, αφού προσφέρει πολλαπλάσια πλεονεκτήματα.

Ομιλία του Καθ. Κωνσταντίνου Γ. Πάγκαλου με θέμα: ‘Γενετικός κίνδυνος για το μωρό που περιμένει το ζευγάρι και πρόληψη’

Παραθέτουμε περίληψη της ομιλίας που δόθηκε την Παρασκευή 3 Νοεμβρίου 2017, στα πλαίσια του 'Congress of Human Sexuality and Reproduction' στο Πολεμικό Μουσείο, Αθήνα.

Ένα στα 20 παιδιά που κυοφορούνται έχουν ένα σοβαρό γενετικό πρόβλημα. Ένας στους 3 νεογνικούς θανάτους οφείλεται σε γενετικά νοσήματα. Μία στις 10 εισαγωγές στα παιδιατρικά νοσοκομεία αφορούν παιδιά με γενετικά νοσήματα. Μία στις 8 εισαγωγές ενηλίκων στα νοσοκομεία αφορούν νοσήματα με γενετική αιτιολογία. Μια στις 2 περιπτώσεις με νοητική υστέρηση έχουν γενετική βάση. Τα αίτια των γενετικών νοσημάτων είναι: 1) χρωμοσωματικές ανωμαλίες, που αφορούν ποσοτικές αλλαγές – ανισοζυγίες του γενετικού υλικού και 2) γονιδιακές μεταλλάξεις, που αφορούν ποιοτικές αλλαγές (βάσεων DNA) των γονιδίων.

Ως προς την κληρονομικότητα υπάρχουν: 1) γενετικά νοσήματα κληρονομούμενα από γονείς, συνήθως χωρίς ενδείξεις οικογενειακού ιστορικού που στην συντριπτική πλειοψηφία τους ακολουθούν τον υπολειπόμενο τρόπο κληρονομικότητας (π.χ. μεσογειακή αναιμία, κυστική ίνωση) ή με ενδείξεις οικογενειακού ιστορικού, που είναι κυρίως γονιδιακά νοσήματα που ακολουθούν κυρίως τον επικρατή ή φυλοσύνδετο τρόπο κληρονομικότητας, ή και χρωμοσωματικά (π.χ. από γονείς- φορείς μετατόπισης) και 2) γενετικά νοσήματα μη κληρονομούμενα από τους γονείς (de novo), κυρίως γονιδιακά, συνήθως επικρατή ή φυλοσύνδετα, αλλά και χρωμοσωματικά (κύρια σποραδικοί ανευπλοειδισμοί).

Σκοποί του γενετικού ελέγχου είναι: 1) η διάγνωση και αντιμετώπιση της νόσου, 2) ο προβλεπτικός έλεγχος με ή χωρίς θεραπεία και 3) ο αναπαραγωγικός κίνδυνος με προσωπικές επιλογές κι αποφάσεις. Αναπαραγωγικές λύσεις που μπορεί να δωθούν είναι: 1) ο προγεννητικός έλεγχος και 2) η προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (PGD).

Τι γίνεται και τι δεν γίνεται σήμερα για την πρόληψη των γενετικών νοσημάτων; 1) όσον αφορά στους γονείς γίνεται ο έλεγχος φορέων μόνο για μεσογειακή αναιμία (συχνότητα ~1/12), αλλά παραλείπεται συχνά ο έλεγχος φορέων για κυστική ίνωση (συχνότητα ~1/25), η καρυοτυπική ανάλυση των χρωμοσωμάτων των γονέων για χρωμοσωματικές αναδιατάξεις/μετατοπίσεις (συχνότητα 1/300) και ο έλεγχος για πολλά άλλα γονιδιακά νοσήματα (συχνότητα 1/8), 2) όσον αφορά στο έμβρυο γίνεται ο έλεγχος για χρωμοσωματικές ανωμαλίες (συχνότητα 1/30) αλλά και για προφανείς ανωμαλίες διάπλασης (συχνότητα 1/70;) με υπερηχογραφικό έλεγχο, ενώ δεν ελέγχονται πολλά γονιδιακά νοσήματα σχετιζόμενα π.χ. με σοβαρές υπερηχογραφικές ανωμαλίες.

Υπάρχει επομένως μια ‘σκοτεινή πλευρά’ που παραμένει σήμερα πρακτικά αδιάγνωστη και αφορά κυρίως υπολειπομένα γονιδιακά νοσήματα.. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα 8 άτομα είναι ασυμτωματικοί φορείς κάποιου υπολειπόμενου γενετικού νοσήματος, χωρίς να το γνωρίζουν. Αντίστοιχα, ένα στα 65 ζευγάρια είναι και οι δυο φορείς για κάποιο υπολειπόμενο γενετικό νόσημα, χωρίς να το γνωρίζουν, με πιθανότητα ένα στα τέσσερα παιδιά τους να είναι πάσχοντα (25% κίνδυνος). Η συχνότητα παιδιών με αυτού του τύπου τα νοσήματα είναι ~1/260 νεογέννητα, άρα, στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι γεννιούνται περίπου 385 παιδιά το χρόνο με τέτοιου τύπου βαριά νοσήματα, που θα μπορούσαν να είχαν διαγνωσθεί πρωτύτερα.

Η εισαγωγή της νέας τεχνολογίας γενωμικής ανάλυσης Next Generation Sequencing (NGS), επιτρέπει σήμερα τον καθορισμό αυτού του κινδύνου, αναλύοντας panels εκατοντάδων γονιδίων, για τον εντοπισμό της κοινής φορείας των δύο γονέων και επομένως τη χρησιμοποίηση μεθόδων πρόληψης στην αναπαραγωγή τους.